نظام‌هاى مالياتى و برخى ديگر از جنبه‌هاى زندگى سياسى - اجتماعى مردم هم‌عصر خود در اين سرزمين‌ها مىپردازد . در مقايسه با ساير نويسندگان ، ابن خردادبه به صورت دقيقى به تشريح وضعيت راه‌ها و ايستگاه‌هاى پستى سر راه كاروان‌ها و نيز مقدار مسافت و فاصلهء بين شهرها و روستاها نيز پرداخته است . نسخهء اول كتاب ابن خردادبه در سال‌هاى 848 - 844 م / 233 - 229 ق نوشته شده و سال‌ها بعد ؛ يعنى احتمالا حدود سال‌هاى 886 - 885 م / 272 ق وى متن نوشتهء خود را بازبينى كرده و اصلاحاتى را در آن انجام داده است . در همين مقوله يعنى تشريح راه‌ها و وضعيت مالياتى شهرها و فاصلهء اين ايالات و شهرها از يكديگر قدامة بن جعفر نيز اطلاعات دقيق و قابل توجهى را ارائه مىكند . قدامه از خاندانى مسيحى از شهر بصره بوده كه بر اثر اصرار و ابرام خليفه عباسى ، المتوكل ، مسلمان شده و به مقام عامل خراج دولت اسلامى رسيده است . ابن قدامه نيز مانند ابن خردادبه با استفاده از مقام و موقعيت خود توانسته كتاب مهم نبدء من كتاب الخراج و صناعه الكتابه 19 را بنويسد و در آن به تشريح تقسيمات ايالتى ، وضعيت مالياتى به خصوص راه‌هاى ارتباطى بين هرشهر بپردازد . كتاب قدامه به خصوص از ديدگاه وضعيت مالياتى ايالات مسلمان‌نشين ، اطلاعات كم‌نظيرى را در اختيار پژوهندگان مىگذارد . در طى همين سده نويسندهء ديگرى كارى تقريبا مشابه با ابن خردادبه و قدامة بن جعفر ارائه مىكند و او ابن رسته نويسندهء الاعلاق النفيسه 20 است . كتاب ابن رسته نيز علاوه بر اطلاعات عمومى كه در مورد سرزمين‌هاى اسلامى در دسترس خوانندگان خود گذارده به راه‌هاى ارتباطى و ايستگاه‌هاى پستى و فاصلهء شهرها و ايالات با يكديگر و وضعيت راه‌ها نيز پرداخته است . با عنايت و توجه به اهميت متون ذكر شده در بالا بايد به يكى از مهم‌ترين كتاب‌هاى جغرافيايى باقىمانده از همين سده يعنى كتاب البلدان يعقوبى ، نويسندهء تاريخ سرزمين‌هاى اسلامى نيز توجه كنيم . يعقوبى در البلدان خود نه تنها نكات مورد اشارهء نويسندگان بالا را آورده بلكه تاريخچهء مختصرى نيز از هرشهر و ايالت و چگونگى تسخير آن به دست مسلمانان را نيز ذكر كرده است .